Đ y kh ng hẳn l một lời giới thiệu cho một t c phẩm văn học. Khi đọc tập thơ T nh Nước, Bảo Giang đưa t i về một qu khứ của lịch sử đ được truyền tụng ai cũng nghe biết.
Bảo Giang thi n tử xuất
Bất chiến tự nhi n th nh.
Người ta bảo đ l một c u sấm của Trạng Tr nh Nguyễn Bỉnh Khi m, một nh n vật văn học lịch sử thời L - Mạc. T i kh ng hề tin v cũng kh ng muốn mất th giờ về những c i gọi l sấm k , ti n đo n c c biến cố lịch sử. T i chỉ t m hiểu vai tr của một tr thức như Nguyễn Bỉnh Khi m sống trong giai đoạn lịch sử trong l c tranh chấp ngai v ng cuối Hậu L ra sao th i. R r ng ở đ , Lịch sử ghi nhận nỗi khổ t m của người tr thức. C i khổ t m của sự phải quyết định th i độ;
S ng Thương nước chảy đ i gi ng,
Đ n kh u hai ngọn anh tr ng ngọn n o?
Từ l c người chiến sĩ cần vương "R t gươm m m a, nghi ng bầu m hỏi: Trời đất mang mang ai người tri kỷ. Lại đ y c ng ta cạn một hồ trường. Hồ trường hồ trường ta biết r t về đ u?"
Chuyện l thế, rồi ra l m quan trong chế độ Bảo Hộ, th những người gọi l tri kỷ của ng cũng lần lượt sống cuộc đời "đ n kh u hai ngọn".
T nh cảnh của Bảo Giang l c n y cũng chẳng kh c g Cụ S o Nam khi ở b n Nhật v o những năm đầu thế kỷ 20.
Tựa lầu Nam để ng ng phương trời,
T m tự tơ vương ruột rối bời.
L c đ c đ m trường mưa điểm giọt,
L đ b ng nhạn t t ra khơi.
Đốt sầu nhưng kiếm kh ng ra lửa,
Rước giận ai xui gi thổi ho i.
Ng b ng gẫm m nh cười lẫn kh c,
Đồng b o như thế dạ sao ngu i.
(Phan S o Nam tự dịch)
Đồng b o của cụ Phan ở những năm (1910) sống dưới chế độ Bảo Hộ của Ph p, m nhiều tr thức ở H Nội ng y nay đ ngao ng n ước mong "Bao giờ cho đến ng y xưa?". C i ng y xưa ấy l thời kỳ n lệ Thực d n Ph p m những nh C ch mạng như Phan Bội Ch u cố gắng đ nh đổ.
.....
L Văn Ngọc