LỊCH SỬ VIỆT NAM THỜI TỰ CHỦ
Tập 7: MINH MỆNH
Thời gian v kh ng gian l hai điều cốt l i, người soạn sử cần phải lưu . Trong tập sử ng t 1000 trang về Vua Minh Mệnh, ng y Gi p T m Lịch xưa, lần đầu ti n được đổi sang ng y th ng Dương Lịch; địa danh cổ c ch th ch k m b n cạnh bằng địa danh hiện đại. Sự kiện ch p theo tr nh tự ng y th ng; khiến người đọc nắm vững nguy n nh n c ng hậu quả. Muốn nghi n cứu ri ng từng nh n vật, từng địa danh, th mục Bảng Tra Cứu ghi đầy đủ t n người t n đất; như nh n vật Nguyễn C ng Trứ xuất hiện 100 lần, L Văn Duyệt 47 lần; tỉnh An Giang 49 lần, H Nội 63 lần. Về nội dung, Lời n i đầu t m lược như sau:
Nguyễn Vương Ph c nh l một ch nh kh ch c đầu c tương đối ph ng kho ng; quyết d nh ngai v ng, kh ng kể đến phương tiện phải nhờ cậy ngoại bang như Xi m La hoặc Ph p. Nhưng qu n Xi m đến gi p bị đại bại bởi phe T y Sơn tại Rạch Gầm; nhờ Gi o sĩ B Đa Lộc, mang con l m tin, sang Ph p cầu viện; hiệp ước đ k , rồi c ng bị hủy bỏ. Cuối c ng dựa v o bầy t i t m huyết, c ng l ng d n miền Nam trung nghĩa ra sức ph Nguyễn; từ Xi m La giong thuyền phục quốc, lấy lại được th nh Gia Định.
Niềm hy vọng nhờ nước ngo i th qu n Xi m La sợ T y Sơn như cọp, c n ph a T y phương th chỉ c một t người ưa mạo hiểm t nh nguyện đến gi p, n n chẳng đ ng l bao Ri ng cậu con trai đầu l Đ ng cung Cảnh, rời nh ra đi l c l n 4; năm 13 tuổi 1789] trở về nước, đ quen phong tục phương T y n n kh ng chịu lạy trước b n thờ tổ ti n, khiến Ho ng th i hậu phải khuy n bảo m i mới nghe. Với những điều diễn ra trước mắt, c ng thức hệ t n qu n sẵn trong l ng; khiến Nguyễn Vương kh ng thể chần chừ g th m, d ng danh Nho dạy c c Ho ng tử d i m i theo Nho học.
Ho ng tử Cảnh được Ng T ng Chu r n cặp, chẳng may mất sớm. Ri ng Ho ng tử Đởm, do Quốc sư Nguyễn Đăng Tu n dạy dỗ; với bản t nh th ng minh, đảm lược, trau dồi học vấn uy n b c; n n rất được Vua cha qu mến, chọn nối ng i tức Vua Minh Mệnh.
X t qua h nh trạng, Minh Mệnh xứng đ ng l đấng anh qu n thời qu n chủ. Với v c ng lừng lẫy, mở mang bờ c i đến tận c c nước Ai Lao, Ch n Lạp. Về s ch lược cai trị, chủ trương trung ương tập quyền, đặt quan cai trị xuống tận c c ch u huyện d n tộc thiểu số, nhắm bỏ thế tập cha truyền con nối. Về kinh tế Vua đ n đốc vỡ hoang, chăm s c đ điều, cải tiến hệ thống vận tải gi p h ng h a thực phẩm điều h a lưu th ng. Ng i h ng năm đưa hải thuyền ra nước ngo i để mua kh giới t u thuyền, v t m hiểu t nh h nh an ninh khu vực. Ngo i ra Vua rất y u văn học, l t c giả 2 tập văn ngự chế, v 5 tập thơ ngự chế. Ng y Gi p Th n mồng 4 th ng 2 năm Minh Mệnh thứ tư 16/3/1823], cho đ c ấn "Ho ng đế chi bảo" (1) n m h nh rồng cuốn hai tầng, vu ng 3 tấc 2 ph n, d y 5 ph n, bằng v ng mười tuổi, nặng 180 lạng 9 đồng 2 ph n; ph m chiếu thư, sắc dụ đều đ ng ấn n y.
...